सम्पादकीय | नौलो आयाम
मध्यपुर थिमिले आज एउटा व्यक्ति मात्र गुमाएको छैन, आफ्नो संस्कृति बोकेको एउटा जीवित पुस्ता गुमाएको छ।
९५ वर्षको उमेरमा सांस्कृतिक गुरु श्रीगोपाल प्रजापतिको निधनसँगै भैरव नाच, महाँकाली नाच, अष्टमात्रिका, लाखें, ज्यापु–ज्यापुनीलगायतका मौलिक परम्परासँग जोडिएको एउटा महत्वपूर्ण सांस्कृतिक अध्यायमा विराम लागेको छ।
थिमि कला परिषद्का संस्थापक अध्यक्ष, मध्यपुर थिमिमा नागरिक अभिनन्दनबाट सम्मानित व्यक्तित्व तथा सांस्कृतिक धरोहर र सांस्कृतिक नायकका रूपमा सम्मानित श्रीगोपाल प्रजापतिको जीवन आफैँमा मध्यपुर थिमिको कला, संस्कृति र परम्पराको एउटा जीवन्त इतिहास थियो।
उहाँ कलाकार मात्र हुनुहुन्थेन। उहाँ संस्कृतिका साधक, गुरु र पुस्तान्तरणका सेतु हुनुहुन्थ्यो। आफूले जानेको ज्ञान आफूसँगै सीमित नराखी नयाँ पुस्तालाई नाच, बाजा, संस्कार र परम्परा सिकाउनु उहाँको जीवनको ठूलो योगदान थियो।
भैरव नाचदेखि महाँकाली नाचसम्म, अष्टमात्रिकादेखि लाखेंसम्म र ज्यापु–ज्यापुनीदेखि भष्मासुरसम्मका परम्परागत नृत्यसँग उहाँको गहिरो सम्बन्ध थियो। धिमे, मृदङ, दाफाखिं, धाँलगायतका मौलिक बाजासँगै हार्मोनियम, बाँसुरी र तबलामा समेत उहाँको विशेष दख्खल थियो।
तर उहाँको सबैभन्दा ठूलो योगदान आफूले जानेको संस्कृति आफूसँगै नराखी पुस्तौँलाई सुम्पिनु थियो। उहाँका लागि संस्कृति केवल प्रदर्शनको विषय थिएन; त्यो समुदायको पहिचान, इतिहास, संस्कार र जीवनपद्धति थियो।
आज उहाँको भौतिक शरीर हामीमाझ छैन। तर उहाँले सिकाउनुभएको नाचको हरेक चाल, बजाउनुभएको बाजाको हरेक ताल र नयाँ पुस्तालाई सुम्पिनुभएको सांस्कृतिक ज्ञानमा उहाँको उपस्थिति जीवित रहनेछ।
श्रीगोपाल प्रजापतिको निधनले एउटा गम्भीर प्रश्न पनि छोडेको छ – हामीले यस्ता जीवित सांस्कृतिक धरोहरहरूको ज्ञान समयमै कति सुरक्षित गरेका छौँ?
सम्पदा भनेको मन्दिर, मूर्ति र पुराना संरचना मात्र होइन। सम्पदा ती मानिस पनि हुन्, जसले पुस्तौँदेखि संस्कृति आफ्नो जीवनमा बाँचे र अर्को पुस्तालाई सुम्पिए। श्रीगोपाल प्रजापति त्यही जीवित सम्पदाका प्रतिनिधि हुनुहुन्थ्यो।
त्यसैले अब श्रद्धाञ्जली शब्दमा मात्र सीमित हुनु हुँदैन। उहाँले जोगाएर गएको संस्कृति संरक्षण गर्ने, उहाँका शिष्य र नयाँ पुस्तालाई जोड्ने तथा उहाँजस्ता सांस्कृतिक गुरुहरूको ज्ञान, अनुभव र योगदानलाई व्यवस्थित रूपमा अभिलेख गर्ने कामलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
श्रीगोपाल प्रजापति जानुभयो, तर उहाँले जोगाएर गएको संस्कृति अझै हाम्रो हातमा छ। उहाँले पुस्तौँलाई संस्कृति दिनुभयो; अब त्यो संस्कृति आगामी पुस्तासम्म पुर्याउने जिम्मेवारी हाम्रो हो।
उहाँको जीवनको सम्मान गर्ने सबैभन्दा ठूलो बाटो उहाँले देखाएको सांस्कृतिक बाटोमा निरन्तर हिँड्नु हो।
उहाँको आवाज मौन भयो, तर उहाँले जगाएको संस्कृतिको धुन कहिल्यै मौन नहोस्।
सांस्कृतिक धरोहर तथा सांस्कृतिक नायक श्री श्रीगोपाल प्रजाप्रति प्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली। शोकसन्तप्त परिवार, आफन्त, शिष्य तथा सम्पूर्ण मध्यपुर थिमिवासीमा हार्दिक समवेदना।