थौं २५६९ क्वःगु बुद्ध जयन्ती देय् न्यंकं थीथी ज्याझ्वः याना हनाच्वंगु दु । नेपालय् जन्म जुयाः दरवार त्याग यानाः शान्तिया लागिं भारतया थीथी विद्धानतय्गु संगतय् वंम्ह राजकुमार सिद्धार्थ गौतम थौं बुद्ध कथं विश्वन्यंकं म्हसिउ । थौं नं विश्वय् थीथी कारणं युद्ध न्ह्यानाच्वंगु दु । युद्धया कारणं हत्या हिंसा अप्वः खने दयाच्वंगुलिं अशान्ति न्यनाच्वंगु दु । रिस, इत्स्या व बैमनष्यताया कारणं विश्वय् अज्याःगु अशान्तिया अवस्था वइगु कारणं नीन्यासः दँ न्ह्यः हे गौतम बुद्धं थीथी विद्धानतय्गु संगत लिपा अशान्ति जुइगु कारण पत्ता लगे यानाः शान्तिया लँपू क्यनाबिज्याःगु खः । थौं उगु लँपू विश्वयात अति आवश्यक ठहर जूगु दु । उकिं राष्ट्र संघीय निकायं संयुक्त राष्ट्र संघ अन्तर्गतया फुक्कं कुटनीतिक निकायय् तकं बिदा बियाः बुद्ध जयन्ती हनाच्वंगु दु । छगू ल्याखं नेपालय् बूम्ह सिद्धार्थ गौतमं पत्ता लगे यानाच्वंगु शान्तिया लँपूयात विश्वं मान्यता बियाः विश्वशान्तिया लागिं ज्या न्ह्याकेगु काइदा विश्वय् चले जुयाच्वंगु दु । थ्व गौतम बुद्धया जन्म जूगु देय् झी नेपाःमितय्गु नं गौरवया विषय खः ।
गौतम बुद्धं परिनिर्माण प्राप्त याःगु दिंनिसें बुद्ध जयन्ती सुरु जुल । व ल्याखं जक थौं विश्वय् २५६९ क्वःगु बुद्ध जयन्ती हनाच्वंगु दु । संसारन्यंकं चले जूगु चलन धाःसा गब्ले मनू जन्म जुइ अब्ले वयागु बुदिं धकाः हनीगु खः । थ्व ल्यां २५६९ दँ स्वयां चय्दँ न्ह्यःयात बुद्ध जयन्ती हनेमाःगु खः । थ्व सहलहया विषय जूगु दु । उकिसनं बुद्ध छम्ह सिद्धान्त, विचार वा शान्तिया लँपू पत्ता लगे यानाबिज्याःम्ह सिद्धान्तकार वा दार्शनिक जूगुया ल्याखं नं साधारण मनूतय् श्रद्धाया पात्र ला खः हे खत । वयागु शान्तिया लँपूइ थौं तकं संसारन्यंकंया मनूत नतमस्तक जुया लगे जुयाच्वंगु खः । अज्याःम्ह महामानव गौतम बुद्ध बारे थीथी इलय् थीथी कथंया वाद विवादत धाःसा खने दयाच्वंगु दु । गब्लें बुद्ध नेपालय् जन्म जूम्ह मखु धइकथं हल्ला न्यंकाच्वनी । गब्लें गौतम बुद्धया जन्म भूमि लुम्बिनीइ भारतया राष्ट्रिय गान न्यंका झीत हेवाय् चवाय् यानाः नेपाःया राष्ट्रियताय् भारतीय पक्षं हत्थ्या बियाच्वनी । थज्याःगु थीथी कथंया झीत मछिंकेगु व मनिंकेगु ज्या धाःसा भारतीय पक्षं मदिकं याना च्वंगु दनि ।
बुद्ध धर्म संघया प्रचार प्रसार बुद्ध याकःचां जक याना नं थौं विश्वन्यंकं न्यनावंगु मखु । न्हापां न्याम्ह थः सतीपिं अनुयायी तयार यानाः उमिपाखें देस विदेसय् धर्मदेशना व प्रवचन मार्फत् न्हापांखुसि बुद्ध धर्मया प्रचार अभियान सुरु जूगु खःसा वयां लिपा सलंसः, द्धलंद्धः जुजुं लखौं लख थुमि अनुयायीत तयार जुया वना हे थौं विश्वन्यंकं बुद्ध धर्म संघया ब्यापक प्रचार जुइफुगु खः । छगू बैज्ञानिक व ब्यवस्थित सिद्धान्तया आधारय् मन शान्ति याइगु धर्म व दर्शन बुद्ध धर्म खः । बुद्धं थुकियात धर्मया रुपय् जक मखुसें मानवीय शान्ति कायम यायेत, मानसिक रुपं स्वच्छ जुइत व शान्ति कायम याना विश्वया मानवयात लय्ताया जीवन हनेगु परिपाति सुरु यायेत थुगु लँपू क्यनाबिज्याःगु खः । थौं वयां लिपा वःगु सिद्धान्त, विचार व धारणा समय सापेक्ष मजुइवं लोप जुजुं वनाच्वंगु दु । तर थौं स्वयां नीन्यासः दँ न्ह्यः नेपाः देय्या काय्मचां भारतया थीथी विद्धानत नापं थीथी कथं ताः ई सहलह यानाः थःगु दरवार त्याग यानाः तपस्या यानाः पत्ता लगे याःगु थ्व सिद्धान्तं धाःसा आः तकं निरन्तरता कयाच्वंगु दनि । थ्व इलय् विश्वं अपेक्षा यानाच्वंगु शान्तिया प्रतीक धाःसा गौतम बुद्ध जुयाच्वंगु दु ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पनिसें रुसी राष्ट्रपतियात तकं थौं शान्ति कायम यायेगु मू हाथ्या जुयाच्वंगु दु । विश्व शान्तिया लागिं धाःसा उपिं मिले मजुइकं सम्भव मजू । अमेरिकी उक्साहतय् रुस व युुक्रेनया युद्ध नं शान्ति कामना यानाः न्ह्याक्वः प्रार्थना याःसां दिइफुगु मदुनि । बरु छुं दिं न्ह्यः काम्मिर घटनाया कारणं चर्कें जूगु भारत व पाकिस्तानया युद्ध धाःसा अमेरिकां चाहे जूगु कारणं खइ, शान्त जूवंगु दु । युद्धविरामय् सहमत जूगु दु । स्वस्वं खंकं खंकं मानवीय विनास जुइगु युद्ध मानवीय जीवन सुख शान्तिपूर्वक न्ह्यकेगु निंतिं तःधंगु हाथ्या खः । विश्वय् न्ह्यानाच्वंगु थ्व हास्थायात सामना यानाः आः जूसां अज्याःगु अवस्था सिर्जना मजुइमाः धइगु मनसायं विश्वयात शान्ति पूर्वक जीवन यापन याकेगु सिद्धान्त व विचार सुनानं प्रतिपादन याःगु दुसा व गौतम बुद्धं नीन्यासः दँ न्ह्यः जक याःगु दु ।
पूर्वीय दर्शन नं म्हो महत्वपूर्ण दर्शन मखु धइगु खँ बुद्धया नीतिपाखें स्पष्ट जुजुं वनाच्वंगु दु । बुद्धया पालाय् हे पालि भासं च्वयेगु सुरु यानातःगु थीथी बौद्ध साहित्यपाखें थौं विश्वया थीथी भासं बुद्ध साहित्य उत्पादन जुयाच्वंगु खः । नेपाःया परिवेशय् दीर्घनिकाय, शुद्ध शिष्य जुयाः पञ्चशील, अष्टशिल पालना यायेगु चलननिसें दीर्घनिकाय थेंज्याःगु विस्तृत साहित्य नं बुद्ध धर्म दर्शन अन्तर्गत खने दयाच्वंगु सैद्धान्तिक सफूत खः । थज्याःगु थीथी बुद्ध शिक्षा प्राप्त यायेगु लागिं न्हापां आधारभूत बुद्ध शिक्षा चूलाकेगु ह्वता फुक्कं उपासक उपासिकातय्त दयेमाः । सफू ब्वना थुइकेगु निंतिं नं इलय् ब्यलय् शिविरया बन्दोबस्त याना विहार विहारं थः थःगु जिम्मेवारी पूवंका बिल धाःसा व थेंज्याःगु बुद्ध धर्म संघया लागिं मेगु छु ग्वाहालि जुइ ? उकिं नं थौं मध्यमार्गी जुयाः म्वायेगु काइदा गौतम बुद्धं झीत स्यनावंगु दु । शरीरयात यक्वः दुःख नं मबियेगु, राग, द्धैष, मोहपाखें मुक्त जुयेगु नापं हत्या हिंसापाखें थःयात सदां अलग्ग तयेमाः धइगु ज्ञान झीत अब्ले हे त्वता वने धुंकूगु खः । तर थौं तकं झीसं उकियात थुइका प्रयोग याये मफयानि ।
बुद्धया जन्म, बुद्धं ज्ञान प्राप्त याःगु व उकिया लागिं थःगु राजदरवार तकं त्याग यानाः तपश्या याःगु ऐतिहासिक घटना झीगु देसय् नीन्यासः दँ न्ह्यः हे जूगु दु । छम्ह जुजु जुइखनीम्ह राजकुमारं राज्य सत्ता चले यायेगु ह्वतायात तकं त्याग यानाः जुजुया थःगु सिंहासन स्वया नं विश्व शान्ति तःधंगु मामला खः धइगु वाः चायेकेगु म्हो महत्वया खँ मखु । उकिसनं थ्व संसार धइगु हे रिस, इत्स्या याइपिनिगु डंकूर जुयाच्वनीगु कारणं उकिं शान्ति भंग यागु जूगुलिं बुद्धं शान्तिया लँपू क्यनावंगु खः ।”