दशैंको उमङ्ग, पारिवारिक आत्मीयता र स्वच्छ मासुको जिम्मेवारी

शिवप्रसाद बराल
कार्यकारी अधिकृत
नेपाल कुखुरा व्यवसायी मञ्च, भरतपुर, चितवन

दशैं नेपाली समाजको एउटा महान् चाड मात्र होइन, यो हाम्रो पारिवारिक आत्मीयता, सामाजिक सद्भाव र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको जीवन्त परम्परा हो। सत्यको विजय र असत्यमाथि सद्गुणको जितको सन्देश दिने विजयादशमीले परिवार, आफन्त र समाजलाई नजिक ल्याउनुका साथै आपसी सम्बन्धलाई नवीकरण गर्ने अवसर प्रदान गर्छ। व्यस्त जीवनशैलीका बीच आफ्ना मान्यजनबाट टीका र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने, बाल्यकालका सम्झना ताजा बनाउने र परिवारसँग सुखद क्षण बिताउने अवसरका रूपमा पनि दशैंको विशेष महत्त्व छ।

बाल्यकालमा दशैं भन्नासाथ नयाँ कपडा, टीका, जमरा, दक्षिणा र मीठा परिकारको सम्झना आउँथ्यो। समयसँगै जिम्मेवारी र जीवनशैली परिवर्तन भए पनि दशैंप्रतिको आत्मीयता भने उस्तै छ। अहिले भौतिक सुखसुविधा भन्दा परिवारसँगको भेटघाट, आफन्तसँगको पुनर्मिलन र मान्यजनको आशीर्वादलाई बढी महत्त्व दिन्छु। यस वर्षको दशैंमा पनि आफ्नो जन्मभूमि नेपालकै सुन्दर पर्यटकीय सहर पोखरा, कास्कीमा परिवारसँग समय बिताउने, मान्यजनबाट टीका तथा आशीर्वाद ग्रहण गर्ने र आफन्तसँग भेटघाट गर्ने योजना बनाएको छु।

दशैंको स्वाद र नेपाली भान्साको आत्मीयता

नेपाली चाडपर्व र खानपानबीच गहिरो सम्बन्ध छ। दशैंका बेला तयार गरिने विभिन्न परिकारले पारिवारिक जमघटलाई थप उल्लासमय बनाउँछन्। खसी, कुखुरा र माछाका परिकार नेपाली भान्सामा विशेष महत्त्व राख्छन्। परम्परागत स्वाद, स्थानीय मसला र पारिवारिक शैलीमा तयार गरिने मासुका परिकार दशैंको खानपान संस्कृतिका अभिन्न हिस्सा हुन्।

व्यक्तिगत रूपमा मलाई कुखुराको मासुका विभिन्न परिकार मन पर्छन्। तथापि, दशैंजस्ता पारिवारिक जमघटका अवसरमा खसीको मासुका परिकारको पनि आफ्नै महत्त्व हुन्छ। खानपान केवल स्वादसँग मात्र सम्बन्धित विषय होइन; यसले हाम्रो संस्कृति, पारिवारिक सम्बन्ध र सामूहिक खुसीलाई समेत प्रतिबिम्बित गर्छ।

तर स्वाद र परम्परासँगै स्वास्थ्यप्रतिको जिम्मेवारीलाई पनि बिर्सनु हुँदैन। विशेषगरी दशैंमा मासुको माग बढ्ने भएकाले उत्पादनदेखि बिक्री र उपभोगसम्म स्वच्छता तथा गुणस्तरमा ध्यान दिन आवश्यक छ।

स्वादसँगै स्वच्छता र उपभोक्ता स्वास्थ्य

चाडपर्वमा मासुको माग बढ्दा बजारमा गुणस्तरहीन वा असुरक्षित मासु बिक्री हुन सक्ने जोखिम पनि रहन्छ। त्यसैले उपभोक्ताले मासु खरिद गर्दा यसको ताजापन, रङ, गन्ध र भण्डारणको अवस्थाबारे ध्यान दिनुपर्छ। खुला ठाउँमा राखिएको, धुलो तथा झिँगाको सम्पर्कमा रहेको वा आवश्यक चिस्यान कायम नगरिएको मासु खरिद गर्नबाट जोगिनुपर्छ। सकेसम्म स्वच्छता र स्वास्थ्यसम्बन्धी मापदण्ड पालना गर्ने विश्वसनीय बिक्रीस्थलबाट मासु खरिद गर्नु उचित हुन्छ।

घरमा मासु तयार गर्दा पनि सरसफाइमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। काँचो मासु र अन्य खाद्यवस्तु अलग राख्ने, प्रयोग गरिएका भाँडाकुँडा तथा सतह सफा गर्ने र मासु राम्ररी पाकेको सुनिश्चित गरेर मात्र उपभोग गर्ने बानीले खाद्यजन्य रोगको जोखिम घटाउन मद्दत गर्छ।

स्वच्छ मासु उपलब्ध गराउने जिम्मेवारी व्यवसायीको मात्र होइन, नियामक निकाय र उपभोक्ताको पनि हो। व्यवसायीले गुणस्तर कायम गर्नुपर्छ, सरकारले नियमित अनुगमन र प्रभावकारी नियमन गर्नुपर्छ तथा उपभोक्ताले पनि सचेत भएर खरिद र उपभोग गर्नुपर्छ। यी तीन पक्षबीचको सहकार्यबाट मात्रै सुरक्षित मासु उपभोगको संस्कृति विकास गर्न सकिन्छ।

पशु कल्याण पनि सभ्य समाजको पहिचान

दशैंमा पशुपन्छीको प्रयोग र बलिसम्बन्धी परम्परालाई लिएर पनि संवेदनशील हुन आवश्यक छ। धार्मिक तथा सांस्कृतिक आस्थाको सम्मान गर्दै पशुपन्छीमाथि अनावश्यक पीडा, यातना वा सास्ती हुने अवस्थालाई न्यूनीकरण गर्नुपर्छ। पशुपन्छीलाई अनावश्यक तनाव नदिने, सुरक्षित रूपमा ओसारपसार गर्ने र बध गर्नुपर्ने अवस्थामा वैज्ञानिक तथा मानवीय विधि अपनाउने विषयलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

पशुपन्छीप्रति करुणा देखाउनु र तिनको पीडा कम गर्ने प्रयास गर्नु मानवीय व्यवहारको परिचय हो। परम्पराको संरक्षणसँगै समयअनुसार मानवीय अभ्यासलाई आत्मसात् गर्न सके हाम्रो चाडपर्व संस्कृति अझ जिम्मेवार र सभ्य बन्न सक्छ।

पशु बधशाला तथा मासु जाँच ऐनको प्रभावकारी कार्यान्वयन आवश्यक

उपभोक्तालाई स्वच्छ तथा गुणस्तरीय मासु उपलब्ध गराउने दिशामा पशु बधशाला तथा मासु जाँच ऐन, २०५५ र यससँग सम्बन्धित नियमावलीको प्रभावकारी कार्यान्वयन महत्त्वपूर्ण छ। लामो समयदेखि कानुनी व्यवस्था भए पनि यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि आवश्यक पूर्वाधार, प्राविधिक जनशक्ति, नियमित निरीक्षण र व्यवसायीको क्षमता अभिवृद्धिमा पर्याप्त ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता छ।

काठमाडौँ उपत्यकाबाट सुरु गरी क्रमशः देशभर पशु बधशाला तथा मासु जाँचसम्बन्धी कानुनी व्यवस्था कडाइका साथ लागू गर्ने सरकारी तयारी उपभोक्ता स्वास्थ्य र खाद्य स्वच्छताको दृष्टिले सकारात्मक कदम हो। वैज्ञानिक विधिबाट पशु बध, पशु स्वास्थ्य परीक्षण र मासु निरीक्षणको व्यवस्था गर्न सके अस्वस्थ पशुबाट मानव स्वास्थ्यमा पर्न सक्ने जोखिम कम गर्न सकिन्छ। यसले उपभोक्ताको स्वास्थ्य संरक्षणसँगै मासु व्यवसायलाई व्यवस्थित र विश्वसनीय बनाउन पनि मद्दत गर्छ।

तर कानुन बनाउनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। यसको कार्यान्वयनका लागि आधुनिक तथा स्वच्छ बधशाला, आवश्यक उपकरण, दक्ष प्राविधिक जनशक्ति र नियमित अनुगमन प्रणाली विकास गर्नुपर्छ। स्थानीय तह, सरकारी निकाय र निजी क्षेत्रबीच प्रभावकारी समन्वय हुनुपर्छ। व्यवसायीलाई कानुनी व्यवस्थाबारे जानकारी दिनुका साथै आवश्यक प्राविधिक सहयोग र क्षमता विकासका कार्यक्रम सञ्चालन गर्न पनि उत्तिकै जरुरी छ।

नेपालको कुखुरापालन तथा मासु व्यवसायलाई व्यवस्थित, सुरक्षित र प्रतिस्पर्धी बनाउन उत्पादन, प्रशोधन, ढुवानी र बिक्रीका प्रत्येक चरणमा स्वच्छता कायम गर्नुपर्छ। यसबाट उपभोक्ताको विश्वास बढ्ने, व्यवसायको प्रतिष्ठा उकासिने र समग्र पशुपन्छी क्षेत्रको दिगो विकासमा योगदान पुग्नेछ।

शुभकामनासँगै जिम्मेवार समाजको सङ्कल्प

दशैंले हामीलाई आपसी सद्भाव, सहिष्णुता, त्याग र सहकार्यको सन्देश दिन्छ। यस अवसरमा पारिवारिक खुसीसँगै स्वास्थ्य, सरसफाइ, पशु कल्याण र सामाजिक उत्तरदायित्वलाई पनि प्राथमिकतामा राख्न सक्यौँ भने चाडपर्वको महत्त्व अझ बढ्नेछ। यस पर्वले सबैको जीवनमा सुख, शान्ति, समृद्धि, उत्तरोत्तर प्रगति र सुस्वास्थ्य ल्याओस्। हाम्रो समाजमा आपसी सद्भाव, भाइचारा र राष्ट्रिय एकता अझ सुदृढ बनोस्। साथै, स्वच्छ खाद्य पदार्थ, स्वस्थ जीवनशैली र पशुपन्छीप्रति मानवीय व्यवहारलाई आत्मसात् गर्दै समुन्नत समाज निर्माण गर्ने प्रेरणा सबैमा जागृत होस्।

विजयादशमीको हार्दिक मङ्गलमय शुभकामना!